Praktische gids

Huisvesting voor runderen vergelijken: aangebonden en vrij bewegende systemen

In een aanbindstal staat ieder rund op een vaste plaats. In een ligboxenstal of vrijloopstal kunnen dieren los lopen, maar worden de inrichting van ligruimte, doorgangen, voer en water extra belangrijk. Vergelijk dus niet alleen de naam van het systeem: kijk wat de runderen in de stal kunnen doen en hoe je ze dagelijks verzorgt. Bij melkkoeien wijst EFSA in het bijzonder op de welzijnsnadelen van permanent aanbinden.

Lees de gids ↓Inhoudsopgave

Handig bij deze gids

Deze producten sluiten aan op de onderwerpen in deze gids. Bekijk per product het gebruik en waar je op moet letten bij je keuze.

Een vaste drinkplek

Drinkbak met Vlotter voor Runderen en Paarden, Kunststof 6 l – Zar Cudeyo All Animals

Deze drinkbak voor runderen sluit je aan op een watertoevoer en vult bij via een vlotter.

Let op bij je keuze Controleer op de stalplattegrond of de drinkplek bereikbaar blijft wanneer meerdere runderen tegelijk willen drinken.

€87,15

Bekijk product →

Een voerplek in de stal

Voertrog van Natuurrubber voor Voer en Water, 32 l – Gobel

Deze trog van 32 liter kun je in de stal gebruiken voor voer en op een plek zetten die bij je voerroute past.

Let op bij je keuze Kijk tijdens het voeren of de plek geen doorgang blokkeert en of dieren elkaar bij de trog niet verdringen.

€38,95

Bekijk product →

Ligboxen bijhouden

Voerhark van Groen Kunststof, Gatdiameter 26 mm

Met deze voerhark kun je los materiaal bijeen harken, ook in ligboxen.

Let op bij je keuze Controleer of je een passende steel hebt en of je de ligboxen ermee goed kunt bereiken.

€9,50

Bekijk product →

Aangebonden en vrije huisvesting: stalvorm, geen bedrijfstype

Deze vergelijking gaat over volwassen runderen. Een aanbindstal heeft vaste plaatsen waar dieren aangebonden staan. In een ligboxenstal lopen dieren los en hebben ze afzonderlijke ligboxen. In open groepshuisvesting, zoals een vrijloopstal, delen dieren de ligruimte. De bodem en de inrichting kunnen per stal verschillen. EFSA onderscheidt deze huisvestingsvormen in haar advies over melkkoeien; Wageningen University & Research beschrijft een vrijloopstal met verschillende mogelijke bodems.

Is intensieve rundveehouderij hetzelfde als aangebonden huisvesting?

Nee. Die woorden beschrijven niet hetzelfde. Vraag bij een stalvergelijking concreet waar dieren liggen, of ze los kunnen lopen en hoe ze voer en water bereiken. De omvang van het bedrijf vertelt je dat niet.

Ligplekken, opstaan en bewegen zonder hinder van andere runderen

Kijk eerst naar de dieren. Kunnen ze zonder zichtbare hinder gaan liggen en opstaan? Kunnen loslopende runderen elkaar passeren en een rustige ligplek bereiken? Bekijk bij een vaste stand hoeveel ruimte het dier gebruikt bij het opstaan. Let bij een ligbox op contact met de afscheiding en kijk in een gedeelde ligruimte of andere dieren de rust verstoren. Het EFSA advies over melkkoeien laat zien waarom beweging, rust en de uitvoering van de ligplek afzonderlijk aandacht verdienen. De uitkomst voor een specifieke stal volgt niet uit het staltype alleen.

• Liggen: blijven dieren staan op een plek waar je rust verwacht?
• Opstaan: zie je herhaalde pogingen of contact met de inrichting?
• Lopen: waar moeten dieren wachten, draaien of voor elkaar uitwijken?
• Rust: welke plekken worden gemeden of telkens door andere dieren doorkruist?

Schrijf bij een opvallende waarneming de plek en het moment op. Zo kun je een probleem van één ligplaats onderscheiden van drukte op een route. Volgens de algemene Nederlandse huisvestingsregels moeten dieren voldoende bewegingsvrijheid hebben en mag de inrichting geen verwondingen veroorzaken.

Voer, water en looproutes: knelpunten op de stalplattegrond

Schets de ligruimte, voerplaatsen, drinkpunten, deuren en doorgangen. Teken vervolgens waar dieren lopen en waar je zelf langs moet om te voeren, te controleren en schoon te maken. Doe dit ook voor een aanbindstal: kijk daar per vaste plaats of voer en water bereikbaar zijn. Voor productiedieren schrijft RVO voor dat voer en drinkinstallaties vervuiling en rivaliteit voorkomen en dat alle dieren voldoende gelegenheid hebben om te eten en drinken.

1. Markeer de toegang. Kan een dier voer en water bereiken wanneer andere dieren daar ook zijn?
2. Omcirkel kruisingen. Waar komen dieren, verzorgers en schoonmaakwerk samen?
3. Zoek plekken zonder uitweg. Kan een dier uitwijken als een ander de route blokkeert?
4. Vergelijk tekening en gebruik. Kijk tijdens voeren en drinken of de gemarkeerde plekken daadwerkelijk knelpunten zijn.

Noteer eerst wat je ziet. Een voorziening verplaatsen kan ook een nieuwe kruising of een moeilijk schoon te houden plek opleveren.

Schoonmaken, dieren controleren en veilig apart zetten

Vergelijk het werk per handeling, niet met een algemeen etiket als ‘arbeidsarm’. Bij vaste plaatsen kun je dieren op een bekende plek terugvinden, maar vraagt iedere plaats aandacht. Bij loslopende dieren moet je kunnen zien wat ieder dier doet en hoe je een dier zo nodig uit de groep haalt. Loop je stalronde eens met de volgende vragen:

Voor productiedieren gelden volgens RVO ook eisen aan het controleren van dieren en apparatuur. Zieke of gewonde dieren moeten direct worden verzorgd en, als dat nodig is, in een geschikte ruimte met droog strooisel worden afgezonderd. Verbetert hun situatie niet door de verzorging, neem dan contact op met een dierenarts. Bedenk vóór een wijziging van de stal hoe je een rund veilig kunt afzonderen; los kunnen lopen maakt dat niet vanzelf eenvoudig.

Lokale regels voor welzijn en huisvesting bij bevoegde instanties controleren

Controleer dierenwelzijn en plannen voor de stal apart. De NVWA verwijst voor de Nederlandse welzijnsregels voor runderen naar de Wet dieren, het Besluit houders van dieren en de Regeling houders van dieren. RVO licht de eisen aan onder meer verzorging, huisvesting, voer en water toe. Deze vergelijking gaat over volwassen dieren: voor kalveren gelden aanvullende regels. Kalveren mogen niet worden aangebonden, behalve tijdelijk tijdens het voeren van melk of kunstmelk onder de voorwaarden van RVO.

De Rijksoverheid meldde op 11 september 2026 dat een maatregel tegen het vastbinden van koeien aan het parlement is voorgelegd. Dat bericht maakt de maatregel op 5 oktober 2026 nog niet tot een ingegaan algemeen verbod. De eerste regels worden vanaf 2028 verwacht; de ingangsdatum verschilt per maatregel. Controleer de actuele stand voordat je investeert of een stal wijzigt.

Voor nieuwbouw of uitbreiding kunnen daarnaast locatiegebonden regels gelden. Het Informatiepunt Leefomgeving beschrijft de rol van het gemeentelijke omgevingsplan en provinciale regels bij de ruimtelijke inpassing van veehouderijen. Bespreek een concreet plan met de gemeente en laat technische open punten beoordelen door een rundveehuisvestingsdeskundige.

Welke stalpunten controleer je vóór een verandering van houderijsysteem?

Leg je aantekeningen naast elkaar: waar kunnen de dieren rustig liggen en bewegen, waar bereiken ze voer en water, en wat verandert er voor controle, schoonmaak en afzondering? Zet daar de regels voor jouw dieren en locatie naast. Daarmee vergelijk je twee uitvoerbare situaties in plaats van alleen twee stalnamen.