Praktische gids

Koe rond het afkalven observeren en tijdig de dierenarts bellen

Kijk naar een afkalvende vaars of koe zonder haar onnodig te storen. Noteer wat je ziet en wanneer je het voor het eerst zag. Blijft zichtbare voortgang uit of maak je je zorgen, bel dan de dierenarts voor overleg. Een tijdlijn helpt bij dat gesprek, maar is geen beoordeling van het dier. Het Handboek Melkveehouderij beschrijft rustig toezicht; het veterinair handboek van MSD benadrukt het belang van tijdige beoordeling bij een moeilijke geboorte.

Lees de gids ↓Inhoudsopgave

Handig bij deze gids

Deze producten sluiten aan op de onderwerpen in deze gids. Bekijk per product het gebruik en waar je op moet letten bij je keuze.

De juiste koe herkennen

Koeherkenningsband met Klittenband, Geel, 10 Stuks

Een pootbandje met een korte code kan helpen om de juiste koe tijdens de controleronde te herkennen.

Let op bij je keuze Breng de code vooraf aan en controleer het oornummer voordat je waarnemingen doorgeeft.

€6,45

Bekijk product →

Identificatie, contactpersonen en bedrijfsafspraken vastleggen

Maak vooraf een notitie die een collega ook kan gebruiken. Zet daarin het oornummer, de verwachte afkalfdatum, de plek van het dier en of het een vaars is of een koe die eerder heeft gekalfd. Voeg bijzonderheden toe die de bedrijfsdierenarts voor dit dier wil weten. Weet je iets niet, laat het dan open in plaats van te gokken.

• Wie belt? Noteer de verantwoordelijke collega, het nummer van de bedrijfsdierenarts en het spoednummer buiten kantooruren.
• Waar staat het dier? Noteer het adres, de ingang en de afkalfplek, zodat hulp die kan vinden.
• Wanneer controleer en bel je? Leg de afspraken met de bedrijfsdierenarts vast, inclusief het volgende controlemoment en wanneer je opnieuw contact opneemt als voortgang uitblijft.

Gedrag en voortgang bij een vaars of koe observeren

Let van buiten de afkalfplek op afzondering van de groep, herhaald gaan liggen en opstaan, een opgeheven staart en zichtbaar persen. Schrijf op wanneer je voor het eerst een vruchtblaas of een deel van het kalf ziet. Vergelijk daarna je waarnemingen: komt er tijdens het persen geleidelijk meer van het kalf in beeld, of blijft wat je ziet hetzelfde? Gedrag alleen vertelt je niet met zekerheid hoe ver de geboorte is. Deze zichtbare veranderingen worden beschreven door University of Minnesota Extension.

Noteer duidelijk als het dier een vaars is. Het verloop bij een vaars en een koe die eerder heeft gekalfd kan verschillen. Noteer ook of een tijdstip het begin van een verandering is of alleen het moment waarop jij die voor het eerst opmerkte. Je hoeft de ligging van het kalf niet zelf vast te stellen.

Rustig toezicht en veilige bereikbaarheid rond het afkalven

Houd zicht op de koe zonder telkens de afkalfplek binnen te gaan. Zorg dat de plek bereikbaar is en dat je voldoende licht hebt om het dier te zien en de dierenarts te ontvangen. Een camera kan helpen bij het toezicht, maar vertel aan de telefoon wat je daadwerkelijk hebt gezien en wanneer. Wageningen University & Research noemt cameratoezicht als hulpmiddel; de arbocatalogus voor melkvee en graasdieren bespreekt ruimte en toezicht op afstand.

Ga voor een beter zicht niet achter een persend dier staan. Kies een plek waar je afstand kunt houden en weg kunt stappen als de koe draait of opstaat. Laat zo nodig een collega de dierenarts opvangen.

Alarmsignalen en tijdsgrenzen voor contact met de dierenarts

Bel voor overleg als de koe duidelijk perst maar je bij opeenvolgende controles geen voortgang ziet. Bel ook als na het zichtbaar worden van de vruchtblaas verdere ontwikkeling uitblijft, als wat je van het kalf ziet je zorgen baart of als je niet kunt beoordelen of de voortgang past bij de afspraken voor dit dier. Wacht bij twijfel niet tot een afgesproken controlemoment. De Amerikaanse universitaire voorlichting beschrijft het uitblijven van zichtbare voortgang als reden om hulp te overwegen; gebruik de daar genoemde tijdsgrenzen niet als een algemeen Nederlands belprotocol.

Bel direct als de koe ernstig verzwakt lijkt of niet overeind kan komen, als je veel vers bloedverlies ziet, of als na de geboorte een grote vleesmassa uit de vulva naar buiten komt. Beschrijf wat je ziet, zonder zelf een diagnose te stellen. Niet kunnen opstaan rond het afkalven en een naar buiten gekomen baarmoeder vragen snelle veterinaire beoordeling. MSD beschrijft ernstige zwakte rond het afkalven en de spoed bij een baarmoederuitstulping.

Voor alle dieren hetzelfde aantal minuten aanhouden is geen vervanging voor afspraken met je eigen rundveedierenarts. Leg vooraf vast wanneer je opnieuw kijkt en wanneer je belt als de geboorte niet zichtbaar vordert. Noteer na telefonisch overleg het nieuwe contactmoment. Onderzoek het dier niet inwendig en probeer het kalf niet op basis van deze observatiegids te verlossen.

Waarnemingen en tijdstippen telefonisch doorgeven

Geef aan de telefoon eerst het oornummer, de locatie en door of het een vaars is. Vertel vervolgens wat je nu ziet en wat sinds de vorige controle is veranderd. Noem alleen tijdstippen die je weet; zeg het als je een verandering pas later opmerkte. Schrijf het advies van de dierenarts en de afspraak voor opnieuw contact meteen op.

Vraag tijdens het gesprek wie opnieuw belt en wanneer. De voorbereiding van benodigdheden voor het afkalven valt buiten dit observatieformulier.