Indeling van een melkveestal voor dieren en dagelijks werk
Praktische gids
Indeling van een melkveestal voor dieren en dagelijks werk
Een melkveestal deel je het best in vanuit wat er dagelijks gebeurt. Teken waar de koeien rusten, eten, drinken en gemolken worden, en hoe verzorgers, voer en reinigingsmateriaal die plekken bereiken. Markeer daarna waar routes elkaar kruisen. Zo geef je een stalontwerper een duidelijke opdracht zonder zelf al een bouwtekening te maken.
Inhoudsopgave
Handig bij deze gids
Deze producten sluiten aan op de onderwerpen in deze gids. Bekijk per product het gebruik en waar je op moet letten bij je keuze.
Tijdelijke groepen herkennen
Koeherkenningsband Quick Strap Rood, 33,5 cm, 5 Stuks
Met deze rode herkenningsbanden kun je koeien uit een tijdelijk samengestelde groep tijdens het stalwerk zichtbaar markeren.
Let op bij je keuze Controleer of de banden van 33,5 cm passen bij de dieren die je wilt markeren.
Water van de vloer trekken
Vloertrekker 50 cm – Bürsten Walter Premium
Met deze vloertrekker kun je bij het schoonmaken water over een stalvloer richting een afvoer duwen.
Let op bij je keuze Bekijk op de stalschets waar het water naartoe kan en of die plek bereikbaar blijft tijdens het schoonmaken.
Diergroepen en dagelijkse werkzaamheden in de stal
Noteer eerst welke groepen er op jouw locatie zijn: bijvoorbeeld melkgevende koeien, droogstaande koeien en dieren rond het afkalven. Geef ook aan waar een ziek of gewond dier zo nodig geschikt kan worden afgezonderd. Staat er jongvee op dezelfde locatie? Neem de route ernaartoe dan mee. Voor kalveren gelden naast de algemene regels eigen huisvestingseisen. De algemene regels van RVO behandelen onder meer afzondering wanneer die nodig is, inspectie en reinigbaarheid.
Schrijf per groep op wat je er moet kunnen doen: voeren, observeren, melken, verplaatsen of schoonmaken. Teken vervolgens de stromen in onderstaande tabel op één schets, elk met een eigen kleur of duidelijk label. Een pijl laat zien welke kant iets op gaat; een cirkel markeert een kruispunt.
| Stroom | Teken op de schets | Vraag voor het ontwerpoverleg |
|---|---|---|
| Koeien | Verblijfsruimte, melkplek, terugkeer en toegang tot een ruimte voor afzondering | Waar komen verschillende groepen elkaar tegen? |
| Verzorgers | Ingang, controlepunten en toegang tot werkplekken | Welke plek is lastig bereikbaar wanneer koeien onderweg zijn? |
| Voer | Aanvoer, voergang en voerplekken | Waar kruist het voertransport een dierroute? |
| Drinkwater | Watertoevoer, drinkplekken en toegang voor controle | Kan elke groep een drinkplek bereiken? |
| Reiniging | Toegang voor materiaal, te reinigen plekken en afvoer | Welke andere route wordt tijdens het schoonmaken gebruikt? |
Looproutes voor koeien en werkroutes voor verzorgers
Teken de melkroute heen én terug. Bij een melkstal gaat het ook om verzamelen, binnenkomen en verlaten. Bij automatisch melken teken je hoe koeien vanuit hun verblijfsruimte bij de melkplek komen. Voeg in beide gevallen de route naar voer, water en rustruimte toe.
Leg de werkroute van de verzorger naast de dierroutes. Kijk niet alleen naar afstand, maar ook naar het moment waarop routes worden gebruikt. Stel dat koeien terugkomen van het melken terwijl voer wordt aangevoerd: waar ontmoeten die stromen elkaar, en welke vraag moet de ontwerper daar oplossen? Markeer ook doodlopende gangen en plekken waar een dier voor verzorging bereikbaar moet zijn. De arbocatalogus voor melkvee benadrukt dat dieren bij werkzaamheden gemakkelijk afgescheiden moeten kunnen worden; de informatie over melken besteedt aandacht aan de veiligheid van de werkplek.
Bereikbaarheid van voer en drinkwater controleren
Controleer voer en water per groep, niet alleen voor de stal als geheel. Kunnen dieren de voorzieningen bereiken als een hek tijdelijk dicht is of een aangrenzende route wordt gebruikt? Is er gelegenheid om te eten en te drinken zonder dat dieren elkaar voortdurend hinderen? Volgens RVO moeten voer en drinkinstallaties zo worden ingericht en geplaatst dat verontreiniging en rivaliteit worden voorkomen en dieren voldoende ruimte en gelegenheid hebben om te eten en te drinken.
Laat de ontwerper en de leverancier samen nagaan waar watertoevoer, drinkplekken en voerhek kunnen komen. Vraag daarbij hoe de voorzieningen gecontroleerd, gereinigd en onderhouden worden. Een plek op de schets zegt nog niets over de benodigde aansluiting of de geschiktheid van een afzonderlijke drinkbak.
Vormen van groepshuisvesting voor melkvee vergelijken
Gebruik voor elke stalvorm dezelfde vragen: waar rusten en lopen de dieren, hoe bereiken ze voer, water en de melkplek, en hoe werken controle en reiniging? Zo vergelijk je de hele indeling in plaats van alleen de ligruimte.
| Vorm | Wat teken je? | Wat vraagt verdere uitwerking? |
|---|---|---|
| Ligboxenstal | Ligboxen, loopgangen en overgangen tussen de functies | Bereikbaarheid van ligplaatsen, voer, water en melkplek; reiniging van de loopruimte |
| Vrijloopstal | Een gezamenlijke ruimte voor liggen en bewegen, zonder ligboxen | Beheer van de bodem, hygiëne, melkroute en toepasselijke milieuregels |
| Opzet met potstal | Een ingestrooide verblijfsruimte en de routes ernaartoe | Voor welke groep de ruimte bedoeld is en hoe dieren, stro en reiniging haar bereiken |
In de Nederlandse milieuregels is een vrijloopstal niet simpelweg iedere stal zonder ligboxen. IPLO beschrijft de wettelijke omschrijving en het verschil met een potstal. Ook de gekozen bodem verdient een eigen beoordeling: Wageningen University & Research betrekt bij onderzoek naar vrijloopstallen onder meer bodemtypen, dierwaardigheid, emissies en mestkwaliteit. Geen stalvorm is daarmee automatisch de beste keuze voor iedere bedrijfsopzet.
Klimaat, vloer, welzijn en constructie deskundig laten toetsen
Gebruik de schets om open vragen gericht te verdelen. Laat een deskundige in melkveehuisvesting de groepen en dagelijkse routes beoordelen. Bespreek observatie, afzondering en het afkalven met een deskundige in rundveewelzijn. Laat de bouwkundig ontwerper en de betrokken installateurs klimaat, vloer, constructie en voorzieningen voor water en reiniging uitwerken. De welzijnsregels van RVO stellen onder meer eisen aan luchtkwaliteit en de mogelijkheid om dieren te inspecteren.
Laat ook de regels voor de concrete locatie controleren voordat technische keuzes vastliggen. Naast landelijke milieuregels kunnen bouwregels, vergunningen en plaatselijke regels relevant zijn. IPLO licht deze samenloop toe en verwijst voor regels op een locatie naar het Omgevingsloket.
Sluit het ontwerpoverleg af met een lijst van de gekozen diergroepen, de gewenste routes en de kruispunten die nog een oplossing vragen. Bewaar ook de vragen voor specialisten bij de schets. Dan kun je de volgende ontwerpversie toetsen aan het dagelijkse werk, zonder een eerste indeling voor een goedgekeurd bouwplan aan te zien.
