Listeriose bij schapen: veranderingen opmerken en informatie verzamelen
Praktische gids
Listeriose bij schapen: veranderingen opmerken en informatie verzamelen
Wankelt een schaap plotseling, houdt het de kop anders dan normaal of heeft het verworpen? Bel de dierenarts. Vertel eerst wat er nu aan de hand is. Wanneer de klachten begonnen en welk voer de groep kreeg, kun je daarna uitzoeken. Wacht niet met bellen tot je overzicht compleet is.
Inhoudsopgave
Listeriose kan bij schapen gepaard gaan met neurologische verschijnselen of verwerpen. De verschijnselen alleen zeggen niet of dit schaap listeriose heeft. De dierenarts beoordeelt het dier en bepaalt of onderzoek nodig is. Lees meer bij RIVM en Royal GD.
Plotselinge veranderingen die een dierenarts moet beoordelen
Bel direct als een schaap plotseling ongecoördineerd loopt, een afwijkende kopstand heeft, niet overeind komt of duidelijk ziek is en niet eet of drinkt. Meld ook verwerpen of een dier dat onverwacht dood is aangetroffen. Beschrijf wat je ziet; de dierenarts bepaalt de urgentie en de vervolgstap. Royal GD beschrijft coördinatieproblemen en een afwijkende kopstand bij listeriose en adviseert bij verwerpen of onverwachte sterfte contact met de dierenarts. Royal GD over listeriose; Royal GD checklist zoönosen.
Een korte video van het lopen of de houding kan helpen als je die kunt maken zonder het dier op te jagen. Probeer niet eerst af te wachten of een vermoeden van listeriose klopt.
Begin en verloop van klachten per schaap vastleggen
Maak voor elk opvallend schaap een afzonderlijke notitie. Begin bij het laatste moment waarop iemand het dier normaal zag. Schrijf daarna de eerste afwijking op, met datum en tijd of een eerlijke schatting. Voeg nieuwe veranderingen toe zodra je ze opmerkt.
- Noteer het oormerk of eigen diernummer, de groep en de plek waar het schaap staat.
- Beschrijf lopen, kopstand, gedrag en of je het dier hebt zien eten of drinken. Schrijf op wat je zelf zag en wat iemand anders doorgaf.
- Vermeld verwerpen, een recente groepswisseling en eerdere aanwijzingen van de dierenarts als die van toepassing zijn.
- Tel hoeveel andere dieren in dezelfde groep afwijkingen vertonen en wanneer dat voor het eerst opviel.
Een tijdlijn helpt bij het gesprek, maar bewijst niet dat alle dieren door dezelfde bron ziek zijn geworden. Volgens Royal GD kan de tijd tussen blootstelling en verschijnselen uiteenlopen.
Voerpartijen, opslag en veranderingen in het rantsoen noteren
Slecht geconserveerd ingekuild voer is een bekende risicobron. Ook andere voedermiddelen, strooisel, water en de omgeving kunnen relevant zijn. Een verdachte baal of een rantsoenwijziging bewijst niet waar een eventuele besmetting vandaan komt. Zelfs met onderzoek kan het lastig zijn de oorzaak aan één bron te koppelen. Royal GD, monitoring kleine herkauwers.
Schrijf op welke kuil, baal of andere voerpartij aan welke groep is gevoerd. Noteer de herkomst, het partijnummer als dat bekend is, de openingsdatum en het moment van een rantsoenwijziging. Bewaar etiketten en maak eventueel een foto van de opslagplek. Meld ook beschadigde balen, zichtbaar afwijkend voer of opgemerkt contact met grond of mest. Voer ruwvoer met zichtbare afwijkingen niet verder; bespreek met de dierenarts welk voer je intussen gebruikt. Royal GD over ruwvoer en opslag.
Dierenarts inschakelen: welke gegevens direct doorgeven
Begin het telefoongesprek met de toestand van het dier en de locatie. Gebruik de rest van deze kaart voor wat je al weet; ontbrekende gegevens kun je later aanvullen.
| Onderwerp | Gegevens om door te geven |
|---|---|
| Dier en plek | Oormerk of diernummer, groep en exacte locatie. |
| Toestand nu | Wat het schaap doet, of het staat en of eten of drinken is waargenomen. |
| Verloop | Laatst normaal gezien, eerste afwijking en veranderingen daarna. |
| Andere dieren | Aantal dieren in de groep en eventuele andere zieke dieren, verwerpingen of sterfte. |
| Voer en omgeving | Gebruikte voerpartijen, recente wijzigingen en opvallende omstandigheden bij opslag of weidegang. |
| Bereikbaarheid | Naam en telefoonnummer van degene die bij de schapen is. |
Is een schaap verworpen? Vermijd onnodig contact met vrucht, nageboorte en bevuild materiaal. Laat zwangere mensen en mensen met een verminderde afweer dit niet hanteren. Vraag de dierenarts of materiaal voor onderzoek beschikbaar moet blijven en welke maatregelen ter plaatse nodig zijn. Royal GD over verwerpen; RIVM over risicogroepen.
Kudde en voerbeheer evalueren op basis van veterinair advies
Bespreek na de eerste beoordeling welke dieren je extra volgt, wat je opnieuw aan de dierenarts meldt en of onderzoek van dieren of materiaal zinvol is. Leg vast wanneer je op advies iets verandert. Zo blijft duidelijk wat je vóór en na die verandering hebt waargenomen.
Bespreek voor de langere termijn hoe ruwvoer wordt gewonnen, geconserveerd en opgeslagen. Het beperken van grond en goede conservering zijn aandachtspunten bij het verkleinen van risico’s. Laat de beoordeling van de dieren en een eventueel plan voor de groep aan de dierenarts over. Royal GD, monitoring kleine herkauwers.
