Praktische gids

Fokplan voor schapen opstellen: van fokdoel tot registratie

Een fokplan voor schapen begint met drie vragen: wat wil je bereiken, welke ouderdieren passen daarbij en kun je hun lammeren goed verzorgen? Schrijf de antwoorden op voordat je dieren samenbrengt. Laat open punten over afstamming en gezondheid beoordelen door het stamboek en je schapendierenarts. Een gekozen combinatie geeft geen garantie op dracht of op eigenschappen van de lammeren. Stichting Zeldzame Huisdierrassen legt uit wat een fokdoel is.

Lees de gids ↓Inhoudsopgave

Handig bij deze gids

Deze producten sluiten aan op de onderwerpen in deze gids. Bekijk per product het gebruik en waar je op moet letten bij je keuze.

Weidevakken indelen

Schapennet 50 m, 106 cm Hoog met Dubbelpunt – Euro-Netz

Met dit verplaatsbare schapennet kun je de indeling van weidevakken voor schapen en lammeren aanpassen aan je groepsplan.

Let op bij je keuze Controleer of de afmetingen en plaatsing passen bij je terrein en de groepen die je wilt scheiden.

€130,35

Bekijk product →

Markeringen bij de ram

Dektuig van Nylon voor Schapen en Geiten

Dit dektuig voor schapen gebruik je met een dekblok om zichtbare markeringen mee te nemen in je waarnemingen tijdens de fokronde.

Let op bij je keuze Kijk of het dektuig goed past bij de ram en leg vast wat je bij een markering daadwerkelijk hebt gezien.

€16,95

Bekijk product →

Een kleur voor markeringen

Dekblok voor Alle Weertypes, Rood – Raidex

Met dit rode dekblok kun je bij je schapen zien welke ooien een kleurmarkering hebben gekregen en dat in je foknotities zetten.

Let op bij je keuze Gebruik het blok samen met passend markeergerei en spreek af wat de rode markering in je notities betekent.

€5,50

Bekijk product →

In het kort: leg je doel vast, controleer de ouderdieren, teken de groepsindeling, plan ruimte voor nakomelingen en noteer wat er werkelijk gebeurt.

Een fokdoel kiezen dat past bij ras en verzorging

Wil je bijdragen aan het behoud van een ras, binnen een ras op bepaalde kenmerken letten of fokken voor een bedrijfsdoel? Schrijf niet alleen de rasnaam op, maar ook waarom je lammeren wilt fokken en welke informatie je nodig hebt om later op je keuze terug te kijken. Fok je binnen een stamboek, vraag dan naar het fokdoel en de voorwaarden van het programma voor dat ras. Die verschillen per programma. RVO licht de inhoud van fokprogramma’s toe.

Maak je eigen doel concreet. Bijvoorbeeld: ‘Ik wil binnen mijn gekozen ras ouderdieren selecteren waarvan de afstamming bekend is en vooraf laten beoordelen of hun combinatie past bij het fokprogramma.’ Noteer daarnaast hoeveel verzorging en verblijfsruimte je beschikbaar hebt als je lammeren wilt aanhouden. Een doel dat niet past bij de ruimte of hulp die je kunt organiseren, vraagt eerst om een ander plan.

Herkomst, verwantschap en gezondheid van ouderdieren controleren

Noteer de identificatie van iedere beoogde ooi en ram en vraag welke afstammingsgegevens beschikbaar zijn. Laat bij stamboekfokkerij nagaan hoe de dieren aan elkaar verwant zijn en welke voorwaarden voor hun inschrijving of inzet gelden. Dat is vooral bij een kleine populatie een zinvolle vraag: onderzoek van Wageningen University & Research naar het Mergellandschaap beschrijft zowel toenemende inteelt als een daling van het aantal in het stamboek geregistreerde lammeren. Trek daaruit geen conclusie over een ander ras of een individuele combinatie. Lees het onderzoek bij WUR.

Bespreek met een schapendierenarts welke gezondheidsinformatie over de beoogde ouderdieren nodig is. Neem bekende problemen, hun conditie en bijzonderheden bij het lopen mee. Door de wol is conditie niet altijd goed te zien; ook de klauwen verdienen controle. Vraag bij een dier dat van buiten je koppel komt welke gegevens over de voorgeschiedenis beschikbaar zijn. Het LICG beschrijft aandachtspunten bij de verzorging van schapen.

Een wettelijke registratie van een schaap is niet automatisch een inschrijving in het stamboek. Houd daarom apart bij welke gegevens je in het registratiesysteem hebt vastgelegd en welke afstamming het stamboek heeft bevestigd. RVO maakt dit onderscheid bij stamboekinschrijving.

Rammen veilig indelen en passende voorzieningen kiezen

Teken op een eenvoudige plattegrond waar de beoogde ram, de ooien die je wilt laten dekken en de overige schapen verblijven. Bekijk ook aangrenzende percelen, poorten en doorgangen. Plan tijdig waar ramlammeren terechtkomen: ze kunnen vruchtbaar worden terwijl ze nog bij de ooien lopen. Schapen zijn kuddedieren, dus denk bij een aparte indeling ook na over passend gezelschap. Het LICG bespreekt groepshuisvesting en voortplanting.

Loop afscheidingen na op plekken waar dieren kunnen ontsnappen of zich verwonden. Kies een route waarlangs je de groep kunt verzorgen zonder klem te komen staan. De huisvesting moet bewegingsvrijheid bieden en ontsnappen voorkomen; welke inrichting daarvoor geschikt is, beoordeel je voor je eigen dieren en terrein. RVO beschrijft de huisvestingseisen. Wil je onderdelen vergelijken, dan vind je verschillende soorten materiaal in de afrasteringscategorie van Farmora. Die categorie zegt op zichzelf niets over de geschiktheid van een afzonderlijk product voor jouw indeling.

Dracht en lammeren: ruimte, dagelijkse zorg en toekomst plannen

Tel in je plan niet alleen de huidige dieren. Bedenk ook welke groepen je na het lammeren mogelijk apart wilt laten verblijven en of voer, water en toegang voor verzorging dan praktisch blijven. Reserveer een beschutte, hygiënische plek waar je een ooi met lammeren kunt observeren en een geschikte plek om een ziek of gewond dier zo nodig afzonderlijk te houden. Bekijk de regels voor huisvesting en verzorging bij RVO.

Spreek af wie de dieren controleert als je afwezig bent en hoe je de dierenarts bereikt bij ziekte of problemen rond de geboorte. Schrijf vóór de dekperiode op wat je met lammeren wilt doen: aanhouden, een passende andere houder zoeken of de bestemming nog uitzoeken. Als je ze aanhoudt, waar verblijven ze wanneer ze niet meer bij hun moeder lopen? Zo hangt je ruimteplan niet af van een verwacht aantal geboortes. Voor algemene verzorgingsartikelen bestaat de categorie schapen en geiten bij Farmora; kies middelen voor een gezondheidsvraag alleen op basis van advies voor die situatie.

Fokgegevens vastleggen voor volgende keuzes

Gebruik dit planblad als gesprekshulp. Zet bij ontbrekende gegevens wie ze kan bevestigen. Je eigen notities vervangen noch de wettelijke registratie, noch eventuele administratie van het stamboek. Een fokprogramma kan afzonderlijk beschrijven hoe identificatie, afstamming en selectiegegevens worden vastgelegd. Bekijk de toelichting van RVO voor schapen en geiten.

Neem de wettelijke registratie als afzonderlijk punt in je planning op:

• Voor het houden van schapen heb je ook als hobbyhouder een UBN nodig. RVO over de dierlocatie en het UBN.
• Een schaap moet binnen zes maanden na de geboorte worden gemerkt en de geboorte moet binnen zes maanden worden gemeld. Verlaat het dier eerder de locatie of gaat het eerder over de openbare weg, regel het merken en de geboortemelding dan vóór die verplaatsing. RVO over merken en RVO over melden.
• Aanvoer en afvoer meld je binnen zeven kalenderdagen. Controleer ook of je meldingen correct zijn verwerkt. RVO over meldingen en hun status.

Kijk na afloop verder dan de vraag of er lammeren zijn geboren. Welke informatie ontbrak toen je de ouderdieren koos? Was de indeling werkbaar en klopte je plan voor de nakomelingen? Neem die antwoorden mee naar het volgende gesprek met het stamboek en de dierenarts.