Hokverrijking voor varkens: onrust en gedrag in de groep beoordelen
Praktische gids
Hokverrijking voor varkens: onrust en gedrag in de groep beoordelen
Is een varkensgroep onrustiger dan anders? Kijk eerst welke dieren betrokken zijn en wat er gebeurt. Controleer daarna voer, water en rustplekken. Beoordeel vervolgens of de hokverrijking voor de groep bruikbaar is. Bij bijten of verwondingen vraag je direct een varkensdierenarts om advies over de benodigde zorg. Staartbijten kan met meerdere omstandigheden samenhangen; één nieuw voorwerp is geen oplossing voor de hele groep. Wageningen Livestock Research beschrijft de signalen en risicofactoren.
Inhoudsopgave
- Producten bij deze gids
- Rust, activiteit, interacties en geluid op vaste momenten volgen
- Voer, water, ruimtegebruik en rustplekken controleren
- Afleidingsmateriaal beoordelen op bereikbaarheid, veiligheid en onderhoud
- Bijten en verwondingen: directe zorg en deskundige hulp
- Waarnemingen na een aanpassing vastleggen
Handig bij deze gids
Deze producten sluiten aan op de onderwerpen in deze gids. Bekijk per product het gebruik en waar je op moet letten bij je keuze.
Afleiding om te observeren
Antibijtring voor Varkens met Ophangketting, 18 cm
Deze ring kun je aan de meegeleverde ketting ophangen, zodat je kunt zien of de varkens hem opzoeken.
Let op bij je keuze Een ring vervangt geen eetbaar en wroetbaar materiaal; controleer ook de bereikbaarheid en het gebruik van het overige materiaal.
Dieren herkenbaar markeren
Merkspray voor Varkens en Runderen, Blauw, 400 ml – Kerbl Topmarker
Met deze merkspray voor varkens kun je dieren die je tijdens een observatieronde hebt bekeken herkenbaar markeren.
Let op bij je keuze Spreek met iedereen die de dieren verzorgt af wat de blauwe markering betekent.
Rust, activiteit, interacties en geluid op vaste momenten volgen
Bekijk dezelfde groep op vergelijkbare momenten, bijvoorbeeld vóór het voeren en tijdens een rustige periode. Welke dieren liggen, welke zijn actief en worden dieren herhaaldelijk bij voer of materiaal weggedrukt? Let ook op contact met oren en staarten en op zichtbare beschadigingen. Noteer wat je ziet, zonder meteen een oorzaak toe te wijzen. De observatiepunten van Wageningen Livestock Research omvatten onder meer gedrag, staarthouding en beschadigingen.
Hoor je ander of meer geluid dan gewoonlijk? Schrijf op wanneer en waar je het hoorde en wat de dieren toen deden. Alleen uit geluid kun je niet afleiden wat er met een dier aan de hand is.
Voer, water, ruimtegebruik en rustplekken controleren
Kijk of ook dieren die worden weggedrukt voldoende voer kunnen bereiken. Controleer of de drinkvoorziening werkt en bereikbaar is. Varkens ouder dan twee weken moeten voortdurend voldoende vers water hebben. RVO beschrijft de Nederlandse eisen voor voer en water.
Bekijk waar dieren liggen, elkaar passeren en een plek mogelijk mijden. Noteer een natte ligplek, opvallende bevuiling of een verandering in het stalklimaat. Ook oorbijten, staartbijten en bevuiling zijn volgens de NVWA redenen om het klimaat in de stal te beoordelen; ze wijzen op zichzelf geen oorzaak aan. Lees waarop de NVWA bij het stalklimaat let.
Afleidingsmateriaal beoordelen op bereikbaarheid, veiligheid en onderhoud
Beoordeel wat de varkens daadwerkelijk met het materiaal kunnen. De Nederlandse toezichthouder verlangt hokverrijking die onder meer eetbaar én wroetbaar, bereikbaar, veilig en schoon is. In een groepshok moet op elk moment minstens 25 procent van de dieren er gelijktijdig gebruik van kunnen maken. Materiaal uit een houder moet ook beschikbaar komen op een plek waar de dieren erin kunnen wroeten; alleen de aanwezigheid van een houder is niet genoeg. Bekijk de criteria en voorbeelden van de NVWA.
| Controle | Vraag bij het kijken | Noteer |
|---|---|---|
| Gebruik | Kunnen de dieren het materiaal eten en erin wroeten? Wat doen ze er werkelijk mee? | Materiaal, aanbod en zichtbaar gebruik. |
| Toegang | Kunnen meerdere dieren erbij zonder verdringing? Ligt of hangt het binnen bereik? | Welke dieren erbij kunnen en waar het druk wordt. |
| Veiligheid | Zie je scherpe delen, splinters, schimmel of bevuiling? | Wat je aantreft en welk onveilig of vuil materiaal je weghaalt. |
| Onderhoud | Is er nog bruikbaar materiaal en wanneer is het voor het laatst aangevuld of vervangen? | Datum en uitgevoerde actie. |
Controleer materiaal opnieuw na gebruik en bevuiling. Ververs, vul aan of vervang het minstens eenmaal per week om het interessant te houden; doe dit eerder als het vuil of niet meer bruikbaar is. Ook de hoogte telt: aangeboden materiaal mag volgens de NVWA niet boven schouderhoogte van de varkens hangen. De bruikbaarheid van een houder hangt af van het materiaal én van wat de dieren er tegelijk mee kunnen doen. De NVWA licht bereikbaarheid en onderhoud toe.
Bijten en verwondingen: directe zorg en deskundige hulp
Zie je bijten, vers bloed of een gewond dier? Noteer welke dieren betrokken zijn, wat je zag en waar de beschadiging zit. Neem direct contact op met een varkensdierenarts voor beoordeling van de dieren en de benodigde zorg. Een wond kan de aandacht van andere varkens trekken. Bespreek tegelijk welke omstandigheden in de groep nader onderzocht moeten worden; wacht niet af of ander materiaal het letselprobleem oplost. Het LICG bespreekt wondjes bij varkens en adviseert bij twijfel over hun gezondheid een dierenarts te raadplegen.
Waarnemingen na een aanpassing vastleggen
Leg eerst vast wat je zag. Schrijf daarna op wat je hebt aangepast en observeer de groep opnieuw op vergelijkbare momenten. Zo kun je veranderingen bespreken zonder een effect te veronderstellen.
| Moment | Dieren en gedrag | Voorzieningen en vervolg |
|---|---|---|
| Vóór de aanpassing | Rust, activiteit, onderling contact, geluid en beschadigingen. | Toegang tot voer en water, rustplekken en gebruik van materiaal. |
| De aanpassing | Welke dieren of welk deel van de groep betreft het? | Datum, wat is veranderd en waar. |
| Bij de volgende observatie | Wat is anders, wat niet en zijn er nieuwe beschadigingen? | Is het materiaal nog schoon en bereikbaar? Welke vraag leg je aan een deskundige voor? |
Meer belangstelling voor materiaal of minder geluid is nuttig om te noteren, maar zegt op zichzelf niet dat bijten niet meer kan optreden. Blijf daarom ook de dieren controleren.