Praktische gids

Schapen melken: dieren, werkplek en dagelijkse zorg voorbereiden

Wil je schapen melken? Begin dan met een plan voor de ooien en hun lammeren, niet met de aanschaf van een melkemmer. Laat beoordelen welke dieren in aanmerking komen, spreek af hoe je de lammeren volgt en bepaal wat je met de melk wilt doen. Pas daarna kies je een werkplek en materiaal. Jonge lammeren zijn aanvankelijk afhankelijk van melk; hun verzorging moet dus onderdeel zijn van het plan. Lees meer over ooien en lammeren bij het LICG.

Lees de gids ↓Inhoudsopgave

Handig bij deze gids

Deze producten sluiten aan op de onderwerpen in deze gids. Bekijk per product het gebruik en waar je op moet letten bij je keuze.

Ooien herkenbaar houden

Nekkoordring voor Schapen, 30 mm

Met deze ring kun je een nekplaatje bevestigen, zodat je dagelijkse observaties per ooi makkelijker bijhoudt.

Let op bij je keuze Controleer of de ring van 30 mm bij je nekplaatje en koord past.

€0,15

Bekijk product →

Melk geven of gericht melken: welke ooien komen in aanmerking?

Een ooi die haar lammeren voedt, geeft melk. Dat betekent niet dat je haar ook gericht moet melken. Er bestaan schapenrassen die voor melk worden gehouden, maar het ras alleen zegt niets over de geschiktheid van een individuele ooi op dit moment. Kijk naar haar conditie, gedrag, uier en de situatie van haar lammeren. Raskeuze is een aparte beslissing. Het LICG beschrijft de verschillende houderijdoelen en de zorg voor schapen.

Schrijf per ooi op of er lammeren bij haar drinken en welke veranderingen je ziet. Bespreek met een dierenarts die schapen behandelt welke dieren je beter niet in een melkplan opneemt. Zo voorkom je dat één werkwijze voor de hele groep bepaalt wat er met iedere ooi gebeurt.

Dierenwelzijn en lammeren: wat bespreek je met een deskundige?

Vraag de dierenarts hoe je de conditie van de ooien en het drinken en gedrag van de lammeren volgt. Spreek ook af wanneer je belt: bijvoorbeeld als een lam niet lijkt te drinken, een ooi sloom wordt of haar uier duidelijk verandert. Laat een ervaren melkschapenhouder het rustig begeleiden van dieren voordoen; laat gezondheidsvragen aan de dierenarts.

Leg vóór de start vast wie de dieren controleert, wie een afwijking opvolgt en wie de zorg overneemt als jij er niet bent. Houd je schapen of geiten voor melkproductie, controleer dan ook welke maatregelen tegen Q koorts voor jouw bedrijf gelden. De NVWA noemt aanvullende verplichtingen voor bedrijven met 50 of meer melkschapen en melkgeiten, inclusief opfok. Bekijk de toepasselijke maatregelen bij de NVWA.

Een veilige melkplek met rustige omgang en gescheiden zones

Loop de route eerst zonder dieren. Kunnen ooien rustig naar de melkplek en weer terug? Kun je een doorgang sluiten zonder een dier klem te zetten? Is er genoeg licht om het dier en het materiaal te zien, en kun je stoppen als een ooi onrustig wordt?

Geef schoon materiaal een eigen plek en zet gebruikte spullen direct apart. Houd de opslag van melk schoon, afgeschermd en buiten bereik van de dieren. Zo voorkom je dat je tijdens het werk met dezelfde handen of spullen tussen mest, dier en melk heen en weer gaat. Een Europese praktijkgids voor kleinschalige zuivelbereiding, die ook schapenmelk behandelt, besteedt aandacht aan een schone melkplek, reiniging van apparatuur en beschermde opslag. Bekijk de praktijkgids voor melkhygiëne.

Maak voor aanschaf een lijstje van wat je nodig hebt: een wasplek voor handen, materiaal dat met melk in aanraking mag komen en goed te reinigen is, geschikte opvang en een plek voor gebruikte onderdelen. Vraag de leverancier welke onderdelen voor schapen bedoeld zijn en hoe je ze volgens de productinstructies reinigt. Voor algemene schapenbenodigdheden kun je de categorie schapen en geiten bij Farmora bekijken; kies melkmateriaal pas nadat de geschiktheid voor het beoogde gebruik is bevestigd.

Hygiëne bij het melken en lokale voedselregels afstemmen

Spreek een werkvolgorde af die je kunt volhouden: schone handen en materiaal klaarzetten, ooi en uier bekijken, controleren of uier en spenen schoon zijn, en schone en gebruikte spullen gescheiden houden. Merk je een afwijking aan de melk of de ooi op, meng die melk dan niet met melk voor menselijke consumptie en overleg bij gezondheidsvragen met de dierenarts. De Europese praktijkgids licht deze hygiënepunten toe.

Wil je rauwe schapenmelk rechtstreeks aan consumenten leveren? Daarvoor gelden in Nederland sinds 1 januari 2025 specifieke eisen, waaronder een melding, onderzoek van de melk, voorwaarden voor bewaren en informatie bij aflevering. De regels noemen ook schapenmelk. Bespreek je verkoopplan vooraf met het COKZ; laat bij verwerking tot zuivel nagaan welke registratie of erkenning bij jouw activiteit hoort. Lees de toelichting van het COKZ op rauwe melk en bekijk de route voor zuivel bij de NVWA.

Materiaal reinigen en afwijkingen bij dagelijkse controles vastleggen

Maak een korte werkkaart die iedere verzorger op dezelfde manier kan gebruiken. Leg voor het melkmateriaal de reinigingsinstructie van de leverancier klaar. Controleer na gebruik of alle onderdelen die melk hebben geraakt gereinigd kunnen worden en of er iets beschadigd is. De Europese praktijkgids behandelt reiniging na het melken en de controle van gebruikte onderdelen. Bekijk de aandachtspunten voor melkapparatuur.

Een dagoverzicht voor het melken vervangt de dierregistratie niet. Volgens RVO moet iedere schapenhouder een bedrijfsregister bijhouden. Bekijk de uitleg over het bedrijfsregister bij RVO.