Zieke kuikens herkennen: wat je kunt waarnemen en doorgeven
Praktische gids
Zieke kuikens herkennen: wat je kunt waarnemen en doorgeven
Een kuiken dat stil blijft zitten, anders loopt of minder eet, verdient aandacht. Kijk wat er precies verandert, controleer of water, voer en warmte bereikbaar zijn en vertel de dierenarts wanneer je de verandering voor het eerst zag. Diarree of kreupelheid is op zichzelf geen diagnose.
Inhoudsopgave
- Producten bij deze gids
- Gedrag, drinken, eten, lopen en ontlasting: welke veranderingen zie je?
- Water, voer, hygiëne, bodembedekking en warmte controleren
- Waarnemingen, omstandigheden en verloop voor de dierenarts vastleggen
- Coccidiose bij kuikens: preventie en beoordeling door de dierenarts
- Waarom thee, middelen en doseringen zonder dierenarts riskant zijn
Handig bij deze gids
Deze producten sluiten aan op de onderwerpen in deze gids. Bekijk per product het gebruik en waar je op moet letten bij je keuze.
Een overzichtelijke voerplek
Voertrog voor Pluimvee met 12 Vakken, 20 cm – Gaun
In deze compacte voertrog zie je tijdens het voeren hoeveel voer er nog ligt en wanneer schoonmaken nodig is.
Let op bij je keuze Controleer of de kuikens bij het voer kunnen en of alle dieren voldoende ruimte hebben aan de trog.
Water meenemen bij het schoonmaken
Emmer met Gegalvaniseerd Hengsel 7 l Groen – Vplast
Met deze emmer kun je water meenemen wanneer je de drinkplek schoonmaakt en vers water klaarzet.
Let op bij je keuze Gebruik de emmer niet als drinkbak voor kuikens; hun drinkplek moet passend ondiep zijn.
Wanneer bellen? Kan een kuiken niet meer op zijn poten staan, bel dan direct een dierenarts. Bel dezelfde dag bij een kuiken dat niet of nauwelijks eet of drinkt, plotseling kreupel wordt, sloom en bol zit of moeite heeft met ademhalen. Twijfel je hoe dringend het is, vraag dat telefonisch. Deze momenten sluiten aan bij de spoedrichtlijn van een Nederlandse dierenartsenpraktijk voor kippen; de dierenarts beoordeelt de situatie van jouw kuiken.
Gedrag, drinken, eten, lopen en ontlasting: welke veranderingen zie je?
Kijk eerst rustig naar de hele groep. Is één kuiken stiller dan de rest, of zie je bij meer dieren een verandering? Schrijf op wat je ziet, zonder er meteen een ziekte bij te noemen. Het LICG noemt onder meer lusteloosheid, opgezette veren en diarree als mogelijke ziekteverschijnselen bij jonge kippen.
| Onderdeel | Vragen om te beantwoorden |
|---|---|
| Gedrag | Blijft een kuiken apart zitten? Reageert het anders dan de andere kuikens? Staan de veren opvallend opgezet? |
| Drinken | Kan het kuiken bij het water? Heb je het ook echt zien drinken, of alleen bij de drinkplek zien staan? |
| Eten | Kan het bij het voer? Zie je het eten? Wordt het bij de voerplek verdrongen? |
| Lopen | Staat en loopt het op beide poten? Hinkt het, sleept het met een poot of blijft het liggen? |
| Ontlasting | Is de mest anders dan je gewend bent, bijvoorbeeld dunner of anders van kleur? Zie je bloed? Weet je zeker van welk kuiken de mest komt? |
Maak zo nodig een foto van de mest of een korte video van het lopen. Komt mest uit een gedeelde ruimte, schrijf dan niet zonder meer op dat die van het opvallende kuiken is. Noteer liever: ‘herkomst onbekend’.
Water, voer, hygiëne, bodembedekking en warmte controleren
Loop de verzorgingsomgeving na zonder het overleg met de dierenarts uit te stellen. Het LICG adviseert bereikbaar drinkwater in ondiepe bakjes voor kuikens en beschrijft het belang van schoon water en droge bodembedekking. Bij opfok zonder kloek kan de verdeling van kuikens rond een warmtebron aanleiding zijn om de opstelling te controleren; dat is geen verklaring voor de klachten van één dier. Dit observatiepunt komt uit Amerikaanse opfokvoorlichting van de University of Minnesota, niet uit een Nederlandse temperatuurnorm.
- Water: Is er vers water? Is de drinkplek schoon, bereikbaar en passend ondiep voor de kuikens? Lekt of morst de bak?
- Voer: Is het gebruikelijke kuikenvoer schoon en bereikbaar? Schrijf een recente voerwisseling op.
- Hygiëne en bodembedekking: Zie je mest in voer of water, of natte en sterk vervuilde plekken? Maak de voorzieningen schoon en vervang vervuilde bodembedekking.
- Warmte: Werkt de warmtebron bij opfok zonder kloek en kunnen de kuikens ook van de warmte weg? Zitten ze dicht opeen of mijden ze juist de warmtebron? Bij opfok met een kloek kijk je of kuikens bij haar kunnen schuilen.
Waarnemingen, omstandigheden en verloop voor de dierenarts vastleggen
Het verloop telt mee: wanneer begon het, zijn er meer kuikens met veranderingen en wat gebeurde er daarna? Bij onderzoek naar problemen in een groep gebruikt de dierenarts de voorgeschiedenis en het beeld van het hele koppel. De KNMvD beschrijft het belang daarvan bij pluimveeonderzoek. Bel eerst als een kuiken dringend hulp nodig heeft; het formulier kan ook tijdens het gesprek worden ingevuld.
| Onderdeel | Vul in wat je weet |
|---|---|
| Kuiken en groep | Leeftijd indien bekend: ______ Aantal kuikens: ______ Aantal met veranderingen: ______ Hoe herken je het betreffende kuiken? ______ |
| Tijdlijn | Voor het eerst gezien op datum en tijd: ______ Sindsdien gelijk, verbeterd of verslechterd: ______ |
| Gedrag en lopen | Wat zie je, vergeleken met de andere kuikens? ______ |
| Eten en drinken | Zijn voer en water bereikbaar? Heb je eten of drinken daadwerkelijk gezien? ______ |
| Ontlasting | Wat is veranderd? Weet je van welk kuiken de mest komt? ______ |
| Omstandigheden | Warmteopstelling, natte plekken en recente veranderingen in voer of huisvesting: ______ |
| Overleg met de dierenarts | Gebeld op datum en tijd: ______ Besproken waarnemingen: ______ Advies over urgentie, eventueel onderzoek en vervolgcontact: ______ |
Schrijf ‘niet gezien’ als je bijvoorbeeld geen drinkmoment hebt waargenomen; dat is iets anders dan vaststellen dat het kuiken niet drinkt. Vraag bij het bellen of een foto, video of mestmonster nuttig is en hoe je dat moet aanleveren. Vertel ook wat het kuiken eventueel al heeft gekregen.
Coccidiose bij kuikens: preventie en beoordeling door de dierenarts
Coccidiose is een darmziekte door coccidiën. Minder eten, sloomheid en diarree kunnen erbij voorkomen, maar wijzen niet uitsluitend op coccidiose. Ook de aanwezigheid van bloed in mest stelt die diagnose niet vast. Bespreek zulke waarnemingen en het verloop in de groep met een dierenarts. Onderzoek van mest kan onderdeel zijn van de beoordeling; de hoeveelheid aangetroffen coccidiën zegt op zichzelf weinig over hoe ernstig het ziektebeeld is. Dat beschrijft het Merck Veterinary Manual over coccidiose bij pluimvee.
Coccidiën kunnen via mest voer, water en bodembedekking vervuilen. Houd daarom de drinkplek schoon, voorkom mest in het voer en verwijder natte of sterk vervuilde bodembedekking. Dat zijn zinvolle hygiënecontroles, geen manier om coccidiose vast te stellen of uit te sluiten. Bespreek verdere preventie voor jouw kuikens met de dierenarts. Het LICG benadrukt hygiëne en beoordeling van mestonderzoek door een dierenarts.
Waarom thee, middelen en doseringen zonder dierenarts riskant zijn
Thee of een middel door het drinkwater geven vertelt je niet waarom een kuiken klachten heeft. Bij een kuiken waarvan je niet weet hoeveel het drinkt, weet je ook niet hoeveel van een toegevoegd middel het binnenkrijgt. Laat vers drinkwater beschikbaar en stel veterinair overleg niet uit om eerst een huismiddel te proberen.
Kies geen geneesmiddel of dosering op basis van alleen diarree, kreupelheid of een advies voor een andere diersoort. De dierenarts kan bepalen welk onderzoek en welke vervolgstap passend zijn. In Nederland zijn sommige diergeneesmiddelen voorschriftplichtig; volgens RVO mogen alleen dierenartsen die middelen voorschrijven.
