Ventilatie en tocht in de stal beoordelen en aanpassingen afwegen
Praktische gids
Ventilatie en tocht in de stal beoordelen en aanpassingen afwegen
Voel je tocht op een dierplek? Sluit dan niet meteen de dichtstbijzijnde opening. Kijk eerst wanneer je de luchtstroom merkt, waar buitenlucht binnenkomt en waar de stallucht weg kan. Een aanpassing moet niet alleen die ene plek verbeteren, maar ook de luchtverversing in de rest van de stal behouden. Voor paarden benadrukt de Sectorraad Paarden zowel luchtinlaat als luchtafvoer en het vermijden van rechtstreekse instroom op dieren.
Inhoudsopgave
- Tijdstip, weer, openingen en tochtplekken vastleggen
- Stilstaande lucht en hinderlijke tocht onderscheiden
- Luchtwegen, obstakels en dierplekken op een stalplattegrond
- Indeling, regelbare openingen, windbescherming en mechanische ventilatie afwegen
- Luchtstromen na een wijziging onder vergelijkbare omstandigheden controleren
Gebruik de stappen hieronder om waarnemingen te ordenen. Welke ingreep geschikt is, hangt af van de stal en de diersoort; laat een voorgenomen verandering zo nodig door een huisvestingsdeskundige voor die diersoort beoordelen.
Tijdstip, weer, openingen en tochtplekken vastleggen
Maak een ronde terwijl de stal normaal wordt gebruikt. Begin bij de plekken waar dieren staan of liggen en kijk daarna in de gang, bij deuren en langs de buitenwanden. Noteer ook wanneer je géén hinderlijke luchtstroom opmerkt. Zo kun je verschillende situaties met elkaar vergelijken.
| Onderdeel | Schrijf op |
|---|---|
| Moment en weer | Datum, tijd, windrichting voor zover bekend, en of het regent of droog is. |
| Openingen | Welke deuren, ramen, luiken en andere openingen open, deels open of dicht zijn. |
| Plekken | Waar je een luchtstroom voelt, vooral ter hoogte van een dier dat staat of ligt. Noteer ook plekken die bedompt aanvoelen. |
| Andere signalen | Bijvoorbeeld zichtbare condens, stof, geur of veranderingen die je bij dieren opmerkt. Schrijf waarneming en vermoedelijke oorzaak apart op. |
Bijvoorbeeld: je merkt op een winderige middag lucht bij een ligplek terwijl een zijdeur openstaat, maar niet op een rustige ochtend met diezelfde deur open. Dat is nuttige informatie, nog geen bewijs dat de deur de enige oorzaak is.
Stilstaande lucht en hinderlijke tocht onderscheiden
Ventilatie gaat over verversing van stallucht; tocht gaat over een ongunstige luchtstroom op een bepaalde plek. Die twee vragen moet je samen bekijken. De LICG informatie over paarden noemt goede ventilatie zonder tocht als aandachtspunt voor paardenhuisvesting. Een frisse gang bewijst niet dat een afgeschermde dierplek goed wordt geventileerd. Omgekeerd betekent een voelbare luchtstroom bij een opening niet dat overal tocht heerst.
Ook een open stal kan plaatselijk ongunstige luchtstromen hebben. Royal GD beschrijft dit voor open stallen bij vee, onder invloed van onder meer de windrichting. Gebruik dat als reden om op dierniveau te kijken, niet als ontwerpvoorschrift voor een paardenstal of een andere diersoort.
Geur, vocht en stof zijn redenen om verder te onderzoeken, maar geven op zichzelf geen uitslag over de luchtkwaliteit. Blijven er zorgen over de dieren of vertonen ze klachten, overleg dan met een dierenarts. Een huisvestingsdeskundige kan afzonderlijk beoordelen hoe de lucht zich door de stal verplaatst.
Luchtwegen, obstakels en dierplekken op een stalplattegrond
Teken de stal van bovenaf. Een eenvoudige schets volstaat: je probeert niet vooraf een ventilatieontwerp te maken. Bij paarden wijst de Sectorraad Paarden erop dat ook de bouw van boxwanden invloed heeft op de ventilatie van een box.
- Markeer deuren, ramen, open gevels en andere openingen. Schrijf bij een opening ‘mogelijke inlaat’ of ‘mogelijke uitlaat’ als je de functie niet zeker weet.
- Teken dierplekken en obstakels in, zoals wanden, opslag en doorgangen.
- Zet de windrichting van de stalronde erbij. Teken alleen pijlen voor stroming die je daadwerkelijk hebt waargenomen; gebruik een vraagteken voor een onbekende route.
Gebruik een tweede schets voor een andere weersituatie. Zo blijft zichtbaar welke luchtweg je hebt waargenomen en welke je nog door een deskundige wilt laten toetsen.
Indeling, regelbare openingen, windbescherming en mechanische ventilatie afwegen
Kies nog geen voorziening op basis van één tochtplek. Vergelijk eerst wat een ingreep met de lucht op andere dierplekken en met de aanvoer en afvoer kan doen. Natuurlijke en mechanische ventilatie zijn beide mogelijk in paardenstallen, aldus de Sectorraad Paarden. Voor open stallen bij vee bespreekt Royal GD onder meer windbescherming; de uitvoering daarvan is niet zonder meer geschikt voor andere stallen.
| Optie | Wanneer onderzoeken? | Vraag aan de deskundige |
|---|---|---|
| Indeling of obstakel aanpassen | Een wand of opslagplek lijkt lucht naar een dierplek te leiden of een hoek af te schermen. | Wat verandert er voor de luchtverdeling, het gebruik van de stal en de veiligheid van de dieren? |
| Openingen regelbaar maken | De hinder wisselt met de wind of met de stand van deuren en luiken. | Hoe blijven onder verschillende omstandigheden zowel aanvoer als afvoer mogelijk? |
| Windbescherming onderzoeken | Wind komt herhaaldelijk via een open zijde bij een dierplek terecht. | Wordt die plek beter zonder elders een slecht geventileerd deel te creëren? |
| Mechanische ventilatie beoordelen | De bestaande openingen lijken onvoldoende mogelijkheden te bieden om de luchtverdeling te sturen. | Waar komen de luchtinlaat en luchtafvoer, en wat gebeurt er op de dierplekken? |
Een opening dichtzetten kan de voelbare stroom verminderen, maar ook een route voor verse lucht wegnemen. Laat daarom vóór een blijvende ingreep de hele luchtweg beoordelen.
Luchtstromen na een wijziging onder vergelijkbare omstandigheden controleren
Leg vast wat je hebt veranderd. Herhaal daarna de stalronde op dezelfde plekken en vergelijk bij voorkeur momenten met een vergelijkbare windrichting en stand van de openingen. Verschilt het weer sterk, bewaar die waarneming dan apart: schrijf een verschil niet automatisch aan de ingreep toe.
- Kijk of de eerder gemarkeerde luchtstroom nog op de dierplek terechtkomt.
- Controleer of op andere plekken een nieuwe sterke stroom of juist een bedompte hoek is ontstaan.
- Noteer wat onduidelijk blijft en geef de schetsen en waarnemingen mee bij een deskundige beoordeling.
Een stalronde is geen meting van het volledige stalklimaat. Als waarnemingen elkaar tegenspreken of problemen aanhouden, kan een deskundige gericht luchtstromen en zo nodig de luchtsamenstelling onderzoeken. Royal GD beschrijft zulke onderzoeksmethoden voor stallen bij vee.
