Hiërarchie bij kippen begrijpen en nieuwe kippen introduceren
Praktische gids
Hiërarchie bij kippen begrijpen en nieuwe kippen introduceren
Nieuwe kippen introduceren doe je in fasen: houd ze eerst apart, laat de groepen daarna beschermd aan elkaar wennen en blijf bij de eerste gezamenlijke momenten kijken. Kort wegjagen kan bij het vormen van een pikorde horen. Een kip die gewond raakt of telkens niet bij voer en water kan, heeft hulp nodig. Lees meer over de verzorging van kippen bij het LICG en over agressie bij pluimvee in het MSD Veterinary Manual.
Inhoudsopgave
- Producten bij deze gids
- Wat de pikorde binnen een toom betekent en hoe die verandert
- De introductie voorbereiden met ruimte, zichtcontact en meerdere voerplekken en drinkplekken
- Verdringing, voerbereik en verwondingen tijdens de introductie
- Normaal rangordegedrag of een welzijnsprobleem: wanneer hulp nodig is
- Hok, ren en uitrusting aanpassen: wat te veranderen en waar verder te lezen
Handig bij deze gids
Deze producten sluiten aan op de onderwerpen in deze gids. Bekijk per product het gebruik en waar je op moet letten bij je keuze.
Een aparte buitenruimte
Kippenren met Dak, 300 x 300 x 205 cm – Cucciolotta Polly Run
Deze ren biedt kippen een eigen buitenruimte als aanvulling op een kippenhok.
Let op bij je keuze Houd nieuw aangekomen kippen tijdens de eerste afzondering uit de buurt van de bestaande toom; een afscheiding midden in hun ren is daarvoor niet genoeg.
Een extra voerplek aan gaas
Voerbakje voor Pluimvee van Kunststof met 2 Haken – Gaun
Dit bakje hangt met twee haken aan gaas, zodat je een extra voerplek kunt inrichten.
Let op bij je keuze Hang het op een plek die ook een opgejaagde kip kan bereiken en controleer of zij er werkelijk eet.
Een extra drinkplek
Drinktoren voor Pluimvee op Pootjes, Limoengroen 3 l – Gaun
Met deze drinktoren kun je een aparte drinkplek maken en door de houder zien wanneer bijvullen nodig is.
Let op bij je keuze Zet hem waar kippen vanuit verschillende richtingen bij kunnen en kijk of ook de weggedrukte kip drinkt.
Wat de pikorde binnen een toom betekent en hoe die verandert
De pikorde is de rangorde binnen een groep kippen. Je merkt die bijvoorbeeld wanneer de ene kip wijkt voor een andere bij het voer. Als je dieren toevoegt, kunnen de onderlinge verhoudingen veranderen. Kijk daarom naar de gevolgen van hun contact, niet naar een veronderstelde vaste plaats voor iedere kip. Het LICG beschrijft de rangorde en mogelijke ruzies na een introductie.
Niet ieder pikincident gaat over rangorde. Verenpikken is een ander gedragsprobleem. Vooral als een dier veren verliest of beschadigd raakt, is het belangrijk verder te kijken dan de verklaring ‘ze bepalen de pikorde’. Het LICG legt het verschil met verenpikken uit.
De introductie voorbereiden met ruimte, zichtcontact en meerdere voerplekken en drinkplekken
Begin met afzondering. Houd nieuw aangekomen kippen eerst weg van de bestaande toom vanwege het risico op overdracht van ziekte of parasieten. Het LICG adviseert minstens twee weken apart en liever vier tot zes weken. Het raadt ook onderzoek van de ontlasting op parasieten aan. Zijn er ziekteverschijnselen of twijfel je over de gezondheid, overleg dan met een dierenarts voordat je de groepen samenbrengt. Een afscheiding van gaas midden in de bestaande ren is geen vervanging voor deze eerste fase. Zie het advies van het LICG over nieuwe kippen.
Laat daarna kennismaken zonder direct contact. Na de afzondering kunnen de groepen elkaar zien terwijl een afscheiding voorkomt dat ze elkaar verwonden. Zorg aan beide kanten voor eigen voer en water. Plan het eerste gezamenlijke contact op een moment waarop je kunt blijven kijken en de dieren zo nodig weer kunt scheiden. Deze opeenvolging van afzondering, beschermd contact en toezicht wordt beschreven door de University of Arizona Cooperative Extension.
Loop vóór het samenbrengen door hok en ren. Is er voor elke kip een weg van de rustplek naar voer en water zonder dat één andere kip alle toegang kan blokkeren? Kan een opgejaagde kip uitwijken zonder vast te lopen in een hoek? Spreid voerplekken en drinkplekken zo dat er werkelijk verschillende bereikbare routes zijn. Te weinig ruimte bij voer en water kan ertoe leiden dat dominante dieren andere kippen weg houden. Zie de uitleg van de University of Maryland Extension.
Verdringing, voerbereik en verwondingen tijdens de introductie
Kijk bij het eerste gezamenlijke contact naar iedere kip afzonderlijk. Is zij alleen een keer weggejaagd, of kan zij ook daarna nergens eten? Bereikt zij water en een plek om tot rust te komen? Controleer ook of er verwondingen ontstaan. Een volle voerbak zegt weinig als één kip er niet bij mag.
Gebruik dit logboek dagelijks tijdens de introductie. Noteer per kip wat je daadwerkelijk zag, bijvoorbeeld bij het voeren en later wanneer de groep rust zoekt. Schrijf ‘niet gezien’ als je niet kon vaststellen of een kip dronk; vul geen geruststellend antwoord in op basis van een gevulde drinkbak.
| Datum, moment en kip | Voer | Water | Rust en uitwijken | Contact en letsel | Actie en vervolg |
|---|---|---|---|---|---|
| Fictief voorbeeld: woensdagmiddag, hen L | Weggejaagd bij een bak; at daarna bij de andere | Drinken niet gezien | Kon uitwijken en ging rustig zitten | Een korte achtervolging; geen letsel gezien | Bij het volgende bezoek ook de toegang tot water controleren |
| Eigen observatie | Invullen | Invullen | Invullen | Invullen | Invullen |
| Eigen observatie | Invullen | Invullen | Invullen | Invullen | Invullen |
Zie je herhaaldelijk pogingen om bij voer of water te komen zonder dat het lukt? Behandel dat als een probleem met de toegang, niet als iets wat een kip vanwege haar rang moet verdragen. De University of Maryland Extension beschrijft hoe concurrentie de toegang kan belemmeren.
Normaal rangordegedrag of een welzijnsprobleem: wanneer hulp nodig is
Een kort conflict zonder letsel kun je volgen als de betrokken kippen daarna kunnen eten, drinken, rusten en elkaar ontwijken. Bij verwondingen of aanhoudende aanvallen grijp je in. Een bloedende plek kan bovendien meer gepik uitlokken. Zie het MSD Veterinary Manual over agressie en letsel.
| Wat je ziet | Wat je doet |
|---|---|
| Kort wegjagen, geen letsel; de kip bereikt daarna voer, water en rust | Blijf haar volgen en noteer of dit verandert. |
| Een kip wordt telkens tegengehouden of kan niet uitwijken | Onderbreek het gezamenlijke contact. Verbeter de ruimte of de toegang tot voorzieningen voordat je opnieuw probeert. |
| Een wond, bloed of aanhoudende aanvallen | Scheid de betrokken dieren veilig. Neem bij letsel contact op met een dierenarts. |
Wordt een kip lusteloos of maakt zij een zieke indruk, vraag dan ook een dierenarts om advies, zelfs als je geen aanval hebt gezien. Schrijf zulke veranderingen niet vanzelf toe aan de pikorde. Het LICG beschrijft ziekteverschijnselen bij kippen.
Hok, ren en uitrusting aanpassen: wat te veranderen en waar verder te lezen
Laat je observaties bepalen wat je aanpast. Wordt één doorgang bewaakt, kijk dan of je een andere route vrij kunt maken. Komt een kip niet bij het voer, verplaats of spreid de voerplekken. Is er geen plek om afstand te nemen, bekijk dan opnieuw de ruimte en rustplekken. Controleer na de verandering juist de kip die eerder werd weggedrukt: kan zij nu wél bij de voorzieningen?
Voor algemene informatie over hok, ren en zitplekken kun je verder lezen bij het LICG over het houden van kippen. Gaat het vooral om het beschadigen of uittrekken van veren, lees dan verder over verenpikken en verrijking. Een andere inrichting helpt pas als je in de praktijk ziet dat de betreffende kip weer toegang heeft en veilig kan uitwijken.
