Appenzeller spitskuif: kenmerken en wat de verzorging vraagt
Rassenwijzer
Appenzeller spitskuif: kenmerken en wat de verzorging vraagt
De Appenzeller spitskuif past bij een houder die ruimte biedt om te scharrelen en ook aandacht heeft voor ontsnappen en buiten slapen. Dit Zwitserse hoen kan goed vliegen en zoekt soms een hoge slaapplaats. Kijk daarom niet alleen naar de kuif, maar ook naar de dieren zelf en naar de inrichting van jouw verblijf. De Zwitserse rasbeschrijving helpt je de kenmerken te herkennen.
Hen 1,2 tot 1,5 kg; haan 1,5 tot 1,8 kg
Licht gebouwd, met een smalle, naar voren gerichte verenkuif en een kleine hoornkam
Gehouden voor eieren; de beschrijving noemt circa 130 witte eieren per jaar
Er komen verschillende kleuren voor
Inhoudsopgave
- Producten bij deze gids
- Rastype en namen van de Appenzeller spitskuif
- Volwassen formaat, gebruik en variatie in karakter
- Activiteit en gebruik van de ren vergeleken met andere kuifrassen
- Hok, groepssamenstelling en dagelijkse verzorging
- Voer, water en uitrusting afgestemd op de grootte
- Twee houdersituaties vergeleken op ruimte, tijd en voorzieningen
- Vragen over de Appenzeller spitskuif
Handig bij deze gids
Deze producten sluiten aan op de onderwerpen in deze gids. Bekijk per product het gebruik en waar je op moet letten bij je keuze.
Een ren bij het nachthok
Kippenren met Dak, 300 x 300 x 205 cm – Cucciolotta Polly Run
Deze ren geeft de kippen een buitenruimte bij het hok en heeft een waterafstotend dak.
Let op bij je keuze Controleer of de aansluiting op het hok en de volledige begrenzing voorkomen dat de kippen naar buiten vliegen.
Een vaste voerplek
Voertoren voor Pluimvee van Transparant Biokunststof, Limoengroen, 2 kg – Gaun Bio Green Lemon
Met deze voertoren voor pluimvee kun je tijdens de dagelijkse ronde door de transparante voorraadbak zien hoeveel voer er nog is.
Let op bij je keuze Kijk of alle kippen bij het voer kunnen en of de voerplek geen gedrang veroorzaakt.
Een controleerbare drinkplek
Drinktoren voor Pluimvee op Pootjes, Limoengroen 10 l – Gaun
Bij deze drinktoren voor pluimvee zie je door het reservoir wanneer het water moet worden bijgevuld.
Let op bij je keuze Plaats de drinktoren zo dat ook de minder ondernemende kippen bij de rand kunnen en ververs het water regelmatig.
Rastype en namen van de Appenzeller spitskuif
Dit profiel gaat over het Appenzeller spitskuifhoen, in het Zwitsers Duits Appenzeller Spitzhaubenhuhn. In het oosten van Zwitserland komt ook de plaatselijke naam Tschüpperli voor. Dat is geen tweede Nederlandse rasnaam. Vraag bij een advertentie met alleen ‘spitskuif’ welke rasvorm de aanbieder bedoelt. ProSpecieRara beschrijft het Zwitserse hoen.
De Nederlandse Spitskuifkriel is niet simpelweg een jong of klein exemplaar van dat hoen. Volgens de beschrijving van de ontwikkelaar ontstond deze kriel uit een kruising van een Appenzeller spitskuif met een Hollandse kriel. Vraag dus naar de herkomst en de volwassen dieren van de aangeboden lijn, zeker als je op formaat kiest.
Volwassen formaat, gebruik en variatie in karakter
De feiten hieronder komen uit de Zwitserse rasbeschrijving van ProSpecieRara. Ze beschrijven het hoen uit dit profiel, niet automatisch een Nederlandse kriel of een individueel dier. De Zwitserse gegevens zijn ook geen Nederlandse tentoonstellingsstandaard.
| Kenmerk | Zwitserse rasbeschrijving | Wat controleer je? |
|---|---|---|
| Volwassen gewicht | Hen 1,2 tot 1,5 kg; haan 1,5 tot 1,8 kg | Vraag naar leeftijd, geslacht en rasvorm voordat je een gewicht vergelijkt. |
| Kop en bouw | Licht gebouwd, met een smalle, naar voren gerichte verenkuif en een kleine hoornkam | Bekijk de kop van meerdere volwassen dieren; een foto alleen bevestigt de afkomst niet. |
| Gebruik en eieren | Gehouden voor eieren; de beschrijving noemt circa 130 witte eieren per jaar | Vraag naar de leg van de betreffende lijn, zonder een aantal eieren te verwachten van één hen. |
| Kleurslagen | Er komen verschillende kleuren voor | Vraag bij fok of tentoonstellingen welke standaard de fokker gebruikt. |
Ter vergelijking: in het eerste jaar van een Zwitsers registratieproject kwam het gemiddelde uit op ongeveer 120 eieren per spitskuifhen. Een gemeten gemiddelde uit één project is iets anders dan een voorspelling voor jouw kip. Ook gedrag verschilt per dier en groep: bekijk bij de fokker hoe de kippen op mensen, soortgenoten en hun omgeving reageren.
Activiteit en gebruik van de ren vergeleken met andere kuifrassen
Bij dit hoen verdient de begrenzing van de ren extra aandacht. Het zoekt graag naar voedsel, vliegt goed en kan hoog buiten gaan zitten. Loop de ren na alsof je een kip volgt: bieden een tak, hokdak of andere verhoging een route naar buiten? Controleer bij schemer ook waar de dieren daadwerkelijk slapen. Bij een ren waar ontsnappen een risico is, kan een volledige afdekking zinvoller zijn dan alleen een hogere rand. Dat is een keuze voor jouw situatie, geen vaste eis voor iedere ren. Bron: ProSpecieRara.
Niet iedere kuif vraagt hetzelfde aandachtspunt. Het handboek van de Stichting Zeldzame Huisdierrassen beschrijft bij het Hollandse kuifhoen een ronde kuif en benadrukt dat de ogen zichtbaar moeten blijven. De Zwitserse beschrijving noemt bij de Appenzeller juist de smallere, naar voren gerichte kuif en zijn vliegvermogen. Daarmee is niet aangetoond dat iedere Appenzeller actiever is dan ieder Hollands kuifhoen.
Ook een afgesloten ren kan gelegenheid geven om te zoeken en te krabben. Wissel bijvoorbeeld plekken met losse, droge bodembedekking af met beschutting en kijk of de hele groep het gewone voer nog kan bereiken. Het LICG geeft meer ideeën voor voedselverrijking.
Hok, groepssamenstelling en dagelijkse verzorging
Kippen zijn groepsdieren. Zorg voor een nachthok en buitenren met beschutting, ventilatie, zitstokken en mogelijkheden om te scharrelen en een stofbad te nemen. Kijk in een gemengde groep of ook de minder ondernemende dieren rustig bij voer, water en een slaapplaats kunnen komen. Voor de algemene inrichting en verzorging kun je de kippeninformatie van het LICG gebruiken.
Wat controleer je dagelijks?
- Zijn alle dieren aanwezig, bewegen ze zoals gebruikelijk en eten en drinken ze?
- Is er vers water en zijn drinkplek, voerplek en strooisel schoon en droog genoeg?
- Kunnen alle dieren zonder verdringing bij de voorzieningen?
- Zitten de kippen bij schemer veilig in het nachthok, in plaats van buiten op een hoge plek?
Bekijk de kuif meteen mee: is die vuil of beschadigd, of lijkt het dier moeite te hebben om zijn omgeving waar te nemen? Eet een kip niet, is ze benauwd, gewond of zondert ze zich af, neem dan contact op met een dierenarts. Controleer voor veranderlijke Nederlandse maatregelen rond vogelgriep de actuele informatie van RVO; leid een geldende plicht niet af uit een algemene rasbeschrijving.
Voer, water en uitrusting afgestemd op de grootte
Kies voer dat past bij de levensfase van de kip en houd vers drinkwater beschikbaar. Voor kippen met een kuif is meel minder handig wanneer het in de veren blijft hangen; een korrel moet bij het formaat van het dier passen. Een rantsoen of productmaat volgt dus niet uit alleen de rasnaam. Bron: LICG.
Beoordeel een voerbak en drinkbak op de dieren die ze gebruiken: is de rand bereikbaar, kunnen meerdere kippen erbij zonder elkaar weg te drukken, staat de bak stabiel en kun je hem schoonhouden? Kijk bij zitstokken of de dieren ze gemakkelijk bereiken en er met de hele groep rustig op kunnen zitten. Voor het vergelijken van soorten voorzieningen kun je de bestaande Farmora categorie voor kippen en pluimvee bekijken. Controleer bij een concrete uitvoering altijd de eigen afmetingen en de informatie over het beoogde gebruik.
Twee houdersituaties vergeleken op ruimte, tijd en voorzieningen
De twee situaties hieronder zijn denkvoorbeelden, geen normen voor een aantal vierkante meters of minuten werk. Ze laten zien welke vragen je moet beantwoorden voordat je kippen aanschaft.
| Vraag | Open tuin met bomen | Afgesloten, ingerichte ren |
|---|---|---|
| Ruimte | Er is terrein om te zoeken, maar takken en andere hoge plekken kunnen ook een route naar buiten vormen. | De beschikbare plek is begrensd. Kijk of scharrelen, beschutting en toegang tot de voorzieningen binnen die plek goed samengaan. |
| Dagelijkse tijd | Plan tijd om te zien waar alle dieren bij schemer zitten en of ze het hok opzoeken. | Plan tijd om bodem, voerplekken en de begrenzing te controleren en schoon te houden. |
| Bestaande voorzieningen | Een aanwezig hok helpt pas als de kippen het daadwerkelijk als slaapplaats gebruiken. | Een aanwezige afdekking helpt pas als de hele begrenzing voor deze groep werkt. |
| Nog uit te zoeken | Hoe voorkom je ontsnappen en buiten overnachten? | Blijft er genoeg bruikbare plek over als de bodem nat wordt of de groep verandert? |
Vraag de fokker welke rasvorm je krijgt, hoe volwassen dieren van deze lijn de ren gebruiken en waar de aangeboden kippen gewend zijn te slapen. De aandacht voor vliegen en hoog slapen komt uit de Zwitserse rasbeschrijving; de uitkomst voor jouw tuin moet je zelf beoordelen.
Vragen over de Appenzeller spitskuif
Is een Spitskuifkriel hetzelfde als een Appenzeller spitskuif?
Nee. De Nederlandse Spitskuifkriel is afzonderlijk ontwikkeld met onder meer een Appenzeller spitskuif als voorouder. Vraag bij een aangeboden dier welke vorm de fokker bedoelt.
Kan deze kip in een afgesloten ren leven?
Beoordeel de ren op de hele groep: kunnen de dieren scharrelen, schuilen, eten en drinken, en blijven ze binnen de begrenzing? Ook zonder vrije uitloop zijn er mogelijkheden om voedselzoekgedrag te ondersteunen. Controleer bovendien waar de kippen ’s avonds slapen.
Welke gegevens heb ik nodig voordat ik uitrusting kies?
Vraag naar rasvorm en leeftijd en bekijk hoeveel dieren tegelijk toegang nodig hebben. Vergelijk vervolgens de werkelijke maten en bereikbaarheid van de voorzieningen met jouw dieren en verblijf. Kies geen voerhoeveelheid of bakmaat uitsluitend op basis van ‘Appenzeller spitskuif’.
