Pasgeboren biggen verzorgen: geboorteplek, observatie en hulp
Praktische gids
Pasgeboren biggen verzorgen: geboorteplek, observatie en hulp
Pasgeboren biggen verzorgen begint met een schone, droge geboorteplek en een veilige manier om de zeug en haar biggen te bekijken. Controleer na de geboorte of de biggen bij de uier komen, drinken en daarna tot rust komen. Blijft een big achter of gaat het niet goed met de zeug, noteer wat je ziet en bel de dierenarts. Vroege opname van biest, de eerste melk van de zeug, is belangrijk voor de energie en afweer van biggen. Wageningen University & Research over biest
Inhoudsopgave
- Producten bij deze gids
- Geboorteplek voorbereiden: toegang, hygiëne en veilig observeren
- Zeug en biggen observeren: waarnemingen voor de dierenarts
- Toegang tot drinken en rust: verschillen tussen biggen opmerken
- Tijdstippen, identificatie waar vereist en contactpersonen vastleggen
- Afwijkingen en alarmsignalen: wanneer de dierenarts inschakelen?
Handig bij deze gids
Deze producten sluiten aan op de onderwerpen in deze gids. Bekijk per product het gebruik en waar je op moet letten bij je keuze.
De geboorteplek droogmaken
Vloertrekker 50 cm – Bürsten Walter Premium
Met een vloertrekker kun je na het schoonmaken water van de vloer naar een afvoer of deur duwen.
Let op bij je keuze Kijk waar je het water kunt afvoeren voordat je het hok weer in gebruik neemt.
Een warmteplek voorbereiden
Lampenkap voor Infraroodlamp met 5 m Snoer, zonder Lamp
Deze lampenkap biedt een basis om met een infraroodlamp een warmteplek voor de biggen in te richten.
Let op bij je keuze Controleer of de gekozen lamp bij de kap past en of je de plek veilig buiten bereik van de zeug kunt plaatsen.
Extra warmte bij de ligplek
Warmtelamp van Hard Glas voor Jonge Dieren, 250 W Rood
Deze warmtelamp voor jonge dieren kan als extra warmtebron bij hun ligplek dienen.
Let op bij je keuze Controleer of het armatuur geschikt is voor een lamp van 250 W en beoordeel de temperatuur op de ligplek.
Een big herkenbaar houden
Merkspray voor Varkens en Runderen, Blauw, 400 ml – Kerbl Topmarker
Met deze merkspray voor varkens kun je een dier herkenbaar markeren voor de volgende controleronde.
Let op bij je keuze Spreek af wat de blauwe markering betekent en noteer welke big je ermee bedoelt.
Geboorteplek voorbereiden: toegang, hygiëne en veilig observeren
Loop vóór het werpen de route naar het hok na. Kun je de zeug, de uier en de ligplek van de biggen zien zonder in het nauw te komen? Controleer of de vloer en materialen schoon en veilig zijn, of je de dieren goed kunt zien en of de zeug bij vers drinkwater kan. Nederlandse huisvestingsregels vragen onder meer om een hygiënische, inspecteerbare ruimte die gemakkelijk schoon te maken is. RVO over huisvesting en verzorging en RVO over welzijnseisen voor varkens
Zorg dat de zeug geschikt nestmateriaal werkelijk kan gebruiken. De NVWA geeft aan dat vanaf een week vóór de verwachte werpdatum tot na het werpen voldoende veilig nestmateriaal aanwezig moet zijn. Bekijk ook of de biggen een droge, beschutte plek hebben om te rusten. NVWA over nestmateriaal en MSD Veterinary Manual over de omgeving van pasgeboren biggen
- Toegang: houd de route naar het hok vrij en kies vooraf een veilige plek om te kijken.
- Controle: zorg voor voldoende zicht op zeug, uier en ligplek.
- Hulp: leg het nummer van je dierenarts en de dienstdoende praktijk bij de controlekaart.
Zeug en biggen observeren: waarnemingen voor de dierenarts
Kijk eerst naar de zeug en de hele toom, daarna naar biggen die afwijken. Beschrijf wat je ziet in plaats van een oorzaak te raden. Aandachtspunten zijn onder meer het gedrag van de zeug, de toegang tot de uier, het bewegen en drinken van de biggen en veranderingen sinds de vorige controle. Problemen bij de zeug kunnen ook zichtbaar worden doordat meerdere biggen onrustig blijven of achteruitgaan. Beslisondersteuner voor zorgbehoevende biggen en Merck Veterinary Manual over signalen bij zeug en toom
| Bij wie? | Wat kun je vastleggen? |
|---|---|
| Zeug | Eet en drinkt ze? Ligt ze zo dat de biggen bij de uier kunnen? Zie je een verandering aan de uier? |
| Hele toom | Hoeveel biggen zie je? Komen ze bij de uier? Worden ze daarna rustig of blijven meerdere biggen zoeken? |
| Eén big | Waar ligt de big? Beweegt hij, bereikt hij de uier en heb je drinken gezien? Oogt of voelt hij kouder dan de rest? |
| Verloop | Wanneer zag je het verschil voor het eerst en wat veranderde er bij de volgende controle? |
Een big bij een speen zien is niet hetzelfde als drinken zien. Schrijf het verschil op. Kun je veilig een foto of korte video maken zonder de dieren te verstoren, dan kan die je beschrijving bij telefonisch overleg aanvullen.
Toegang tot drinken en rust: verschillen tussen biggen opmerken
Kijk of iedere big de uier kan bereiken. Vergelijk een big die na het drinken bij de rest gaat liggen met een big die blijft zoeken, apart ligt of moeilijk beweegt. Uit het uiterlijk alleen kun je niet vaststellen hoeveel biest een big heeft opgenomen. Juist daarom verdienen duidelijke verschillen tussen biggen aandacht. Biest levert energie en afweerstoffen; afkoeling en onvoldoende opname zijn risico’s in de eerste levensfase. Wageningen University & Research over biestopname en MSD Veterinary Manual over vroege risico’s
Bekijk tegelijk waar de biggen rusten. Is de plek droog en beschut? Blijven ze liggen waar de zeug gaat staan of liggen? Beoordeel de dieren én de plek; een nette ligplek betekent niet vanzelf dat iedere big drinkt. Kan een big niet drinken of blijft hij duidelijk achter, neem dan contact op met de dierenarts.
Tijdstippen, identificatie waar vereist en contactpersonen vastleggen
Gebruik één controlekaart per zeug en toom. Noteer de datum, het hok, de identificatie van de zeug en de bereikbare contactpersonen. Leg tijdens controles vast wat je hebt gezien, zodat een volgende verzorger veranderingen kan herkennen.
| Moment | Controle of notitie | Eigen aantekening |
|---|---|---|
| Vóór de geboorte | Ligplek, toegang, zicht, nestmateriaal en drinkwater voor de zeug | Datum, hok en aandachtspunt |
| Tijdens het werpen | Begintijd en waargenomen aantallen levend en dood geboren biggen | Tijdstip en waarneming |
| Bij een controle | Gedrag van de zeug; biggen bij de uier en op de ligplek; eventuele achterblijver | Tijdstip, herkenbare big en verandering |
| Bij overleg | Dierenarts of dienstdoende praktijk; besproken signalen | Tijdstip, afspraak en wie opnieuw kijkt |
Deze werkkaart vervangt het bedrijfsregister niet. Volgens RVO houden varkenshouders daarin geboortegegevens en veranderingen in het aantal dieren bij. Een geboorte hoef je niet afzonderlijk aan een databank te melden. Voor de identificatie geldt doorgaans een oormerk binnen een week na het spenen of uiterlijk drie maanden na de geboorte; als een big eerder vertrekt, moet hij eerder worden gemerkt. RVO noemt een tatoeage als mogelijkheid voor bepaalde in een stamboek ingeschreven varkens. RVO over het bedrijfsregister en RVO over het merken van varkens
Afwijkingen en alarmsignalen: wanneer de dierenarts inschakelen?
Bel direct de dierenarts als een big niet reageert, niet zelfstandig kan drinken, opvallend koud is of ernstig gewond lijkt. Bel ook direct als een big onder de zeug bekneld raakt. Dit zijn redenen om het dier te laten beoordelen, geen diagnoses. De beslisondersteuner voor zorgbehoevende biggen noemt onder meer drinken, gedrag, koude, huidskleur en verwondingen als beoordelingspunten en verwijst bij twijfel naar de dierenarts. Beslisondersteuner voor zorgbehoevende biggen
Neem ook contact op wanneer de zeug na het werpen duidelijk minder eet, de biggen niet bij de uier laat of een zichtbaar veranderde uier heeft, vooral als meerdere biggen onrustig zijn, diarree hebben of achteruitgaan. Komt het werpen naar jouw waarneming niet verder of maak je je zorgen over de zeug, vraag dan begeleiding in plaats van zelf een verloskundige handeling te proberen. Deze signalen kunnen verschillende oorzaken hebben. Merck Veterinary Manual over zeug en toom en MSD Veterinary Manual over het werpen
Geef bij het bellen het hok, de identificatie van de zeug, het aantal betrokken biggen, de signalen en de tijdstippen door. Vertel ook wat je niet hebt kunnen vaststellen. Noteer vervolgens wat je met de dierenarts afspreekt en wie de dieren opnieuw controleert.
